Bilim Akademisi Nasıl Kuruldu?
Türkiye’nin ilk bilim akademisi TÜBA’nın üyelerini seçme yetkisini kaybetmesinden, 25 Kasım 2011’de 17 kurucunun imzasıyla doğan sivil bir akademiye… Bilim Akademisi’nin kuruluşunu, o yılları yaşayanların ağzından sekiz bölümde anlatıyoruz.
Bilim Akademisi üyeleri ve destekçileriyle Sayın Aytaç Demirci’nin yaptığı söyleşilerden konulara göre derlenen alıntıları kendisine teşekkürlerimizle burada sunuyoruz. Söyleşilerin tüm dökümleri Bilim Akademisi arşivindedir; bu dökümler üzerinden çalışmak isteyen araştırmacılar Bilim Akademisi ofisine yazılı olarak başvurabilir.
Hikâyeyi Anlatanlar
Ali Alpar
Kurucu Başkan
Yeşim Atamer
2015-2023 Dönemi Yönetim Kurulu Üyesi
Mehveş Demiren
İlk kişisel BAGEP destekçisi
Ayşe Erzan
Kurucu Yönetim Kurulu Üyesi
Şevket Pamuk
2012-2017 Dönemi Yönetim Kurulu Üyesi
Önder Pekcan
Kurucu Yönetim Kurulu ve 2012-2017 Dönemi Yönetim Kurulu Üyesi
İzzettin Silier
Mekân Bağışçısı ve Onursal Üye
Erdal Yıldırım
Bilim Akademisi Onursal Üyesi ve Ekol Vakfı Genel Müdürü
Ersin Yurtsever
Kurucu Yönetim Kurulu ve 2012-2017 Dönemi Yönetim Kurulu Üyesi
BÖLÜM 1 · ARKA PLAN
18 Yıl Sonra Gelen Toplu İstifa
Yıl 1993, başbakan yardımcılığı koltuğunda Türkiye’nin saygın fizikçilerinden Prof. Dr. Erdal İnönü oturuyor. TÜBİTAK’ın yeni başkanı ise matematikçi Tosun Terzioğlu. Türkiye’nin ilk bilim akademisi TÜBA kurulurken ülkeye güçlü ve iyimser bir bilim iklimi hakimdi. On sekiz yıl sonra aynı akademinin üyeleri Çankaya’daki ofiste toplanmış toplu istifayı tartışıyordu.
Anlatanlar: Ali Alpar, Ayşe Erzan, Şevket Pamuk, Önder Pekcan, İzzettin Silier, Ersin Yurtsever
BÖLÜM 2 · DEĞERLER
Önce İlkeler ve Değerler
2011’e yaklaşırken yeni bir Akademi ihtiyacı kendini iyiden iyiye belli ediyordu. Sağlıklı ve uzun ömürlü bir kurum için her şeyden önce ilkelerin belirlenmesi gerektiğini düşünen kurucular, Bilim Akademisi’nin kırmızı çizgilerini Liyakat, Dürüstlük, Özgürlük olarak belirledi. Bu üç kavram pratikte neye dönüştü? Tıp, temel bilimler ve sosyal bilimler nasıl eşit ağırlık kazandı? 1976’da bir gazete yazısında tartışılan iki akademi modelinden hangisi seçildi?
Anlatanlar: Ali Alpar, Ayşe Erzan, Yeşim Atamer, Şevket Pamuk, Önder Pekcan, İzzettin Silier, Ersin Yurtsever, Erdal Yıldırım
BÖLÜM 3 · ALLEA
Avrupa’dan Gelen Heyet
2012’nin sonunda Avrupa Akademiler Birliği ALLEA’nın başkanı Günter Stock, iki yönetim kurulu üyesiyle Türkiye’ye bir durum tespiti ziyareti yaptı. Önce Ankara’da TÜBA’yı dinlediler, ardından İstanbul’da Bilim Akademisi’nin kurucularıyla buluştular. Kurucular yeni TÜBA hakkında konuşmak istemediklerini söylediğinde aldıkları cevap kısaydı: “Ama onlar sadece sizden bahsediyor.”
Anlatanlar: Ali Alpar, Önder Pekcan, Yeşim Atamer
BÖLÜM 4 · MEKÂN
İlk Toplantılar Dershane Sıralarında
Bilim Akademisinin ilk adresi bir kurucunun ailesine ait ev oldu. İlk toplantılar ise üniversite sınavına hazırlanan öğrencilerin yıllarca oturduğu bir dershanenin sıralarında yapıldı. Dershanenin kurucusu “Ofisimin bir bölümünü size tahsis ediyorum. Kira ödemeyeceksiniz, vergiyi de ben vereceğim, rahatça çalışın” dedi.
Anlatanlar: Önder Pekcan, İzzettin Silier, Ali Alpar, Ayşe Erzan, Şevket Pamuk
BÖLÜM 5 · BAGEP
Karamsarlığı Dağıtan İlk Bağışçı
Kasada para yoktu, üyeler yılda 200 lira aidat ödüyordu. Genç bilim insanlarına ödül fikri masaya geldiğinde ilk soru belliydi: “Parayı nereden bulacağız?” Karamsarlık, iki üyenin “Ben bir ödül vereceğim” demesiyle kırıldı. Ardından Vehbi Koç Vakfının desteği ve bir bağışçının, kaybettiği eşinin anısına verdiği ödül geldi. Bugün BAGEP her yıl kırkı aşkın genç araştırmacıya ulaşıyor.
Anlatanlar: Erdal Yıldırım, Ersin Yurtsever, Ali Alpar, Yeşim Atamer, Şevket Pamuk, Ayşe Erzan, Mehveş Demiren, Önder Pekcan
BÖLÜM 6 · FAALİYETLER
Gündemi Koşullar Yazıyor
2011’de kurucular, akademik özgürlükleri belgelemenin bir gün Akademi’nin en çok zaman ayırdığı iş olacağını düşünmüyordu. Koşullar başka türlü gelişti. “Bunu lanetliyoruz” türünden bildiriler yerine hukuki analize dayanan yıllık raporlar yazıldı, İngilizceye çevrilip Avrupa akademilerine ulaştırıldı. Bilim Akademisinin kısıtlı profesyonel kadroyla altından kalktığı faaliyetler şaşırtıcı derecede geniş.
Anlatanlar: Ali Alpar, Yeşim Atamer, Önder Pekcan, Şevket Pamuk, Ayşe Erzan, Ersin Yurtsever, İzzettin Silier
BÖLÜM 7 · SARKAÇ
Kim Yazar, Kim Okur!
Oysa her şey kuşkuyla başlamıştı. Türkçe popüler bilim sitesi Sarkaç fikri ortaya atıldığında bazı yöneticiler “Kim yazar? Yazılsa da kimse okumaz!” diye düşünüyordu. Sarkaç, temkinli bir saymanın “bir yıl deneyelim” önerisiyle yola çıktı ve kısa sürede Türkçe yayın yapan güvenilir bir platforma dönüştü.
Anlatanlar: Yeşim Atamer, Ersin Yurtsever, Ali Alpar, Önder Pekcan
BÖLÜM 8 · ŞERİF MARDİN
Kırılma Noktası
Bazı kuruculara göre 2011 kararnamesine giden yolu açan olay, Şerif Mardin’in akademiye seçilmemesiydi. Adaylığı önce Konsey’de takıldı, ikinci denemede genel kurula geldi ve yine geçmedi. Salonda iki güçlü kanat vardı. İtirazların ne kadarı bilimsel, ne kadarı ideolojikti?
Anlatanlar: Ali Alpar, Ersin Yurtsever, Önder Pekcan, Şevket Pamuk
Sivil Bir İnat Hikâyesi
Bilim Akademisi’nin 10.
yılına özel hazırlanan
belgesel “Sivil bir inat
hikâyesi”
Geçmiş Dönem Başkanları
Canan Atılgan
2021-2024
Ali Alpar
2011-2021
