Soma Kömür İşletmeleri’nde emniyet sınıfı mühendis olarak çalışan Maden Y. Mühendisi Mehmet Utkan, madendeki ihmal zincirini HaberVs’ye anlattı.

Mehmet Utkan (25) maden yüksek mühendisi. Soma Holding’in işlettiği madende bir yıla yakın süredir “yeraltı mühendisi” olarak çalışıyor. Esas çalışma konusu ise emniyet. Olay sırasında izinli olduğu için İstanbul’da bulunuyordu ve haberi alır almaz tekrar Soma’ya döndü. Utkan, öğle saatlerine kadar kendilerine  bildirilen ölü sayısının 400’ün üzerinde olduğunu söylüyor. 

HaberVs olarak olayın yaşandığı madendeki işletme ve çalışma koşullarını öğrenmek için kendisine ulaştığımızda hiç tereddüt etmeden konuşmayı kabul etti. Soma’da binin üzerinde çocuğun iki saat içinde yetim kaldığını söyleyen Utkan, ölen dostları için gerçeğin peşini bırakmayacağını, olayın açıklığa kavuşması için tüm bilimsel verileri ortaya koyacağını söylüyor. Bundan sonra kendisi için madenciliğin bittiğini söyleyen Utkan, üretim için güvenlikten vazgeçilmesi nedeniyle faciaya davetiye çıkartıldığını düşünüyor. Utkan’ın anlattıkları, üretim ve maliyet düşürme adına insan güvenliğinin nasıl gözardı edildiğini ve bunun sonuçlarının nereye kadar uzanabileceğini gösteriyor…

Maden sahasındaki yangının elektrik panosu nedeniyle çıktığı doğru mu? Bir başka söylentiye göre yangına fazla oksijen neden olmuş. 
Bazı şeyler birbirini tetikler. Oksijen de tetikler ama olayın temelinde, kullanılan bozuk malzeme, kullanılan eski malzeme, yanmaya dayanıklı kabloların kullanılmaması  yatıyor. Bu nedenle  çıkan alevin kömürü yakması durumu oluşmuş. Bu yanma da ısıyı artırdığı için gelen oksijenle birlikte kömür kendi içinde yanıyor ve karbonmonoksit çıkıyor. Karbon monoksit seviyeleri ortalama 600-700 ppm (milyonda bir birim) kimi yerlerde 1200 ppm’lik seviyeye ulaşmış. Tabii öldürür bu seviye. Arkadaşların da çoğu zaten bu nedenle boğularak ölmüşler.  Zehirlenme demek daha doğru tabii. Karbon monoksit zehirlenmesi çoğunluk. Belki yüzde 99 bundan ölüyor ama yanan birkaç kişi olduğunu da duydum. Şu ana kadar duyduklarımı paylaşıyorum sizinle.

“Yangın panodan veya kömür tutuşmasından”  

Buradaki ihmal tam olarak neden kaynaklanıyor?
Buradaki ihmal şu; sürekli üretim odaklı düşünüyorsunuz, elektrik makineleriyle çalışan bir sistem var kontrolünüzde, sürekli bunları kullanmaya sevk ediyorsunuz, havalandırma çalışacak bant çalışacak tabii bunun yarattığı bir elektrik yükü var, bunun sonucunda oluşan bir ark var. Bunların hepsi mantığın yanlışlığından kaynaklanıyor. Maden mühendisleri iki çeşit vazife ile çalışırlar. Biri emniyetçidir diğeri üretimcidir.  Üretimciler mekanize yarı mekanize çalışır, emniyetçiler ise ocağın her yerinde genelgeye göre gerektiğinde, aksi bir durum gördüğünde  üretimi durdurabilir ama o bizde yok. Emniyet sınırlarının dışına çıkıldığında da çok fazla durduramıyorsunuz üretimi. Öngörülerimiz de çok işe yaramıyor. “Bu olur”dediğimiz zaman çok itibar edilmiyor. Sonuçta böyle bir olay yaşanıyor çünkü bunun olacağı söylenmiş.

Elektrik panosu fazla çalışmadan yüklenmeden dolayı mı alev alıyor?
Olayı doğrudan görmediğimiz için ihtimaller üzerinde durabiliriz. İki ihtimal var birincisi çok yüklenmeden dolayı kabloların erimesi ve birbiriyle temas etmesi sonucu ark oluşmuş olabilir ya da kömürün dışarıdan yanması ki bu da yüksek bir ihtimal -çünkü monoksit seviyeleri yüksek- kömürün yanmasıyla kabloları eritmesi ve ark olayıyla alevlenme yaratması. Her durumda olay kablolarda ve kablolarda kullanılan malzemelerde bitiyor.

“Müfettişler rüşvet alıyor” 

Siz emniyet sınıfında çalışıyorsunuz madende. Sözünü ettiğiniz emniyet sınırları aşıldığında prosedür nedir, ne yapılır?
Evet ben emniyet sınıfındayım.  Anormal bir durum ortaya çıktığında üretim direkt olarak durdurulur ve insanlar tahliye edilir. Yapılması gereken budur.  Biliyorsunuz  Türkiye’de mevzuat,  önleyici olmaktan çok kılıfına uydurup kapatmaya yönelik olduğu için bizde de emniyetçiler raporları sunarlar, hem emniyetten hem üretimden sorumlu olan işletme müdürü karar verir. Esas olarak emniyet kurallarını belirleyen iş güvenliği uzmanları da şirketten maaş aldığı için, böyle bir sonuçla karşılaşıldı. Denetimler çok düşük. Buraya gelen Çalışma Bakanlığı müfettişleri rüşvet alıyorlar.